Bakı təkcə görüşün keçirildiyi məkan deyil, həm də qarşılıqlı fəaliyyətin yeni məntiqinin vəhdət nöqtəsi oldu - ŞƏRH
Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) hökumət başçılarının/Vitse-prezidentinin ikinci görüşü keçirilib. Formal olaraq, gündəm iqtisadi kontekstdə olub. Əslində, bu, Avrasiyada yeni bir güc mərkəzinin formalaşması istiqamətində daha bir addım idi. İndi aydındır ki, qlobal nizamın parçalanması kontekstində iqtisadiyyat “texniki” bir sahə olmaqdan çıxıb. O, geosiyasətin əsas alətinə çevrilib. Məhz nəqliyyat dəhlizləri, enerji, investisiya rejimləri və ticarət müqavilələri vasitəsilə yeni təsir arxitekturası qurulur.
Yerveinsan.az bildirir ki, bu fikri AZƏRTAC-ın müxbiri ilə beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq üzrə ekspert, Kahramanmaraş Sütçü İmam Universitetinin professoru Toğrul İsmayıl bölüşüb.
Ekspertin fikrincə, Bakı görüşü bu tendensiyaya uyğundur. Bu, türk dövlətlərinin milli iqtisadiyyatlar toplusu kimi deyil, ortaq maraqları olan vahid geoiqtisadi məkan kimi çıxış etməyə başladığını göstərir. Lakin bu prosesi qlobal kontekstdən kənarda başa düşmək olmaz.
“Bir tərəfdən, İran ətrafında gərginlik davam edir. Bu “təxirə salınmış münaqişə” artıq enerji bazarlarına və regional təhlükəsizliyə, o cümlədən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyadan keçən marşrutlara təsir göstərir. Digər tərəfdən, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticələri bütün Avrasiya logistika sistemini dəyişdirməyə davam edir. Ənənəvi marşrutların pozulması Orta Dəhlizin əhəmiyyətini və beləliklə, türk məkanının strateji dəyərini artırıb. Bu yeni reallıqda türk dövlətləri obyektiv olaraq Şərqlə Qərb arasında bir əlaqəyə çevrilir və buna görə də əvvəllər məhdud olan siyasi bir vasitə əldə edir”, - deyə o bildirib.
T. İsmayılın sözlərinə görə, burada çox vaxt qiymətləndirilməyən əsas aspekt - parlamentlərarası əməkdaşlıq rol oynayır. “İqtisadi layihələr inteqrasiya üçün infrastruktur yaratsa da, parlamentlər onun siyasi dayanıqlığını təmin edir. Qanunvericilik uyğunlaşması olmadan nə ortaq bazarın formalaşdırılması, nə uzunmüddətli investisiyaların cəlb edilməsi, nə də rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı mümkün deyil. Bundan əlavə, parlamentlər ölkələr daxilində inteqrasiya qərarlarını legitimləşdirmək üçün bir alətə çevrilir. Uzunmüddətli perspektivdə TDT-nin daxilində parlament amilinin gücləndirilməsi millətlərarası, yumşaq sektor koordinasiya mexanizmlərinin formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Bu, klassik mənada birlik deyil, amma artıq sadəcə dialoq platforması da deyil”, -deyə agentliyin müsahibi bildirib.
Politoloq potensial qlobal böhranlara hazırlığın bir hissəsi kimi Bakı görüşünün əhəmiyyətini qeyd edib. O vurğulayıb: “Dünya yüksək gərginlik dövrünə qədəm qoyur: enerji riskləri, ərzaq qeyri-sabitliyi, maliyyə dalğalanmaları artır. Belə bir şəraitdə türk dövlətləri arasında koordinasiya seçim deyil, zərurətə çevrilir. Bu, davamlı təchizat zəncirlərinin qurulmasını, marşrutların şaxələndirilməsini, iqtisadi siyasətlərin sinxronlaşdırılmasını və ən əsası, xarici şoklara cavab vermək üçün kollektiv mexanizmlərin hazırlanmasını əhatə edir. Bu mənada, Bakı sadəcə görüşün keçirildiyi məkan deyil, həm də yeni qarşılıqlı fəaliyyət məntiqinin vəhdət nöqtəsi oldu”.
Toğrul İsmayılın sözlərinə görə, əsas nəticə aydındır: Türk dünyası tədricən periferik statusundan çıxır və öz strateji gündəliyini formalaşdırmağa başlayır. “Əgər bu proses ortamüddətli perspektivdə əsasən parlamentlərarası əməkdaşlıq və iqtisadi koordinasiya vasitəsilə institusional dərinləşmə ilə müşayiət olunarsa, Avrasiyada yeni bir güc qütbünün yaranmasının şahidi ola bilərik. İqtisadiyyat burada sadəcə bir rıçaqdır. Əsl məzmun siyasət, təhlükəsizlik və regional nizamın gələcəyidir”, - deyə ekspert sözlərini yekunlaşdırıb.
